January 2024

Kto może zostać sygnalistą? Jaka jest rola sygnalisty w organizacji?

4 minut
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors
Contents

Pojęcie “sygnalista” określa osobę, która identyfikuje i zgłasza pewne nieprawidłowości, nadużycia lub zagrożenia w ramach organizacji, w której pracuje lub z którą jest związana. Kluczowym aspektem działania sygnalisty jest motywacja "w dobrej wierze", co oznacza, że jego działania nie są podyktowane osobistymi korzyściami czy chęcią zemsty, lecz troską o dobro publiczne lub interesy organizacji.

 

Kto może zostać sygnalistą?

W szczególności sygnalistą może być:

  • pracownik firmy (stały lub tymczasowy), były pracownik, kandydat do pracy,
  • współpracownik firmy (umowa cywilnoprawna, kontrakt b2b),
  • akcjonariusz lub wspólnik firmy,
  • członek organu przedsiębiorstwa,
  • praktykant, stażysta, wolontariusz,
  • klient,
  • podwykonawca,
  • dostawca,
  • osoba postronna, będąca świadkiem nieprawidłowości.

Aby uzyskać status sygnalisty i ochronę przysługującą z tego tytułu, należy spełnić następujące kryteria:

  • mieć uzasadnione przypuszczenie, że przekazane informacje są prawdziwe,
  • dokonać zgłoszenia naruszenia lub dokonać ujawnienia publicznego,
  • działać w dobrej wierze.

Wobec zgłaszającego nie mogą być podejmowane działania odwetowe ani próby lub groźby zastosowania takich działań.

Osoba zgłaszająca naruszenie podlega ochronie zgodnie z przepisami Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenie Prawa Unii (dalej jako „Dyrektywa”).

Zawiadomienie może być złożone zarówno w formie ustnej, jak i pisemnej.

 

Kanały zgłoszeń nieprawidłowości

 

Dyrektywa przewiduje trzy możliwe kanały zgłoszeń:

  • wewnętrzny – sygnalista zgłasza naruszenia pracodawcy,
  • zewnętrzny – sygnalista zgłasza naruszenia organom publicznym, np. Urzędowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
  • publiczny – sygnalista ujawnia informacje o nieprawidłowościach na forum publicznym, np. w prasie.

Sygnalistą może być każdy, kto uczestniczy w budowie świadomego społeczeństwa, opartego na etycznych zasadach i posiada wiedzę o naruszeniu przepisów prawa w kontekście związanym z pracą.

 

Przepisy krajowe

Aktualnie w polskim porządku prawnym brak jest odpowiedniej regulacji poświęconej ochronie tzw. sygnalistów. Prace nad projektem ustawy są prowadzone od 2019 r. Z informacji dostępnych na stronie Rady Ministrów wynika, że projekt ustawy o ochronie sygnalistów ma zostać przyjęty do końca I kwartału 2024 r., wejdzie więc w życie zapewne w maju lub czerwcu 2024 r. Jeśli jesteś pracodawcą, to koniecznie powinieneś zapoznać się z nowymi obowiązkami – ich niespełnienie jest oczywiście obłożone karami. 

 

Projekt ustawy zakłada stworzenie wewnętrznych i zewnętrznych poufnych kanałów zgłoszeń dla sygnalistów.

Kanały wewnętrzne będą miały obowiązek stworzyć i wprowadzić wszystkie organizacje, prywatne i publiczne, na których rzecz wykonuje pracę co najmniej 50 osób, niezależnie od charakteru zatrudnienia.

Kanały zewnętrzne będą miały obowiązek wprowadzić organy publiczne, w tym jednostki samorządu terytorialnego wskazane w ustawie.

 

Sprawdź nasz System Obsługi Sygnalistów, który gwarantuje wykonanie wszystkich obowiązków z ustawy! 

 

Podmiot prawny ustala wewnętrzną procedurę zgłaszania naruszeń prawa i podejmowania działań następczych.

Zgłaszający może dokonać zgłoszenia zewnętrznego bez uprzedniego dokonania zgłoszenia wewnętrznego.

 

Zgłaszający dokonujący ujawnienia publicznego podlega ochronie, jeżeli:

1) dokona zgłoszenia wewnętrznego, a następnie zgłoszenia zewnętrznego i w terminie na przekazanie informacji zwrotnej ustalonym w procedurze wewnętrznej, następnie zaś w terminie na przekazanie informacji zwrotnej ustalonym w procedurze zewnętrznej organu publicznego podmiot prawny, a następnie organ publiczny nie podejmą żadnych odpowiednich działań następczych lub nie przekażą zgłaszającemu informacji zwrotnej, lub

2) dokona od razu zgłoszenia zewnętrznego i w terminie na przekazanie informacji zwrotnej ustalonym w procedurze zewnętrznej organu publicznego organ ten nie podejmie żadnych odpowiednich działań następczych lub nie przekaże zgłaszającemu informacji zwrotnej

– chyba że zgłaszający nie podał adresu do kontaktu, na który należy przekazać taką informację.

 

Zgłaszający dokonujący ujawnienia publicznego podlega ochronie także w przypadku, gdy ma uzasadnione podstawy, by sądzić, że:

1) naruszenie może stanowić bezpośrednie lub oczywiste zagrożenie interesu publicznego, w szczególności gdy istnieje ryzyko nieodwracalnej szkody, lub

2) dokonanie zgłoszenia zewnętrznego narazi zgłaszającego na działania odwetowe, lub

3) w przypadku dokonania zgłoszenia zewnętrznego istnieje niewielkie prawdopodobieństwo skutecznego przeciwdziałania naruszeniu z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, takie jak możliwość ukrycia lub zniszczenia dowodów, istnienia zmowy między organem publicznym a sprawcą naruszenia lub udziału organu publicznego w naruszeniu.

 

W związku z dokonaniem zgłoszenia w ustawie wyłączone zostaną: możliwość nałożenia na zgłaszającego odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności dyscyplinarnej lub odpowiedzialności za szkodę, z tytułu naruszenia praw innych osób lub obowiązków określonych w przepisach prawa, w szczególności w przedmiocie zniesławienia, naruszenia dóbr osobistych, praw autorskich, przepisów o ochronie danych osobowych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, w tym tajemnicy przedsiębiorstwa.

Ustawodawca ma obowiązek określić sankcje m.in. w następującym zakresie:

  • ujawnienie tożsamości sygnalisty bez jego zgody,
  • czynności odwetowe wobec sygnalisty.
Want to know more?
Write to us! Contact us

Czego mogą dotyczyć zgłoszenia sygnalistów?

 

Zakresem dyrektywy objęte są zgłoszenia dotyczące:

  • naruszeń przepisów w następujących dziedzinach (wymienionych szczegółowo w części I załącznika do Dyrektywy):

– zamówienia publiczne,

– usługi, produkty i rynki finansowe,

– zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu,

– bezpieczeństwo produktów i ich zgodność z wymogami,

– bezpieczeństwo transportu w sektorze kolejowym, drogowym, morskim i żeglugi śródlądowej,

– ochrona środowiska, począwszy od gospodarowania odpadami aż po chemikalia,

– ochrona radiologiczna i bezpieczeństwo jądrowe,

– bezpieczeństwo żywności i pasz,

– zdrowie i dobrostan zwierząt,

– zdrowie publiczne, w tym prawa pacjentów i kontrola wyrobów tytoniowych,

– ochrona konsumentów,

– ochrona prywatności i danych osobowych,

– bezpieczeństwo sieci i systemów teleinformatycznych;

 

  • naruszeń mających wpływ na interesy finansowe UE;

 

  • naruszeń dotyczących rynku wewnętrznego, w tym naruszeń unijnych zasad konkurencji i pomocy państwa oraz naruszeń krajowych przepisów regulujących opodatkowanie osób prawnych.

 

Sprawdź nasz System Obsługi Sygnalistów, który gwarantuje wykonanie wszystkich obowiązków z ustawy!

Is this article not enough?
If you still haven't found answers to your questions or require legal advice - we're here to help.

Fill out our contact form, let's talk.

Contact us
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors
Contents
Suggested articles