Ustawa o ochronie sygnalist\u00f3w obowi\u0105zuje od 25 wrze\u015bnia 2024 r. Je\u015bli Twoja firma zatrudnia co najmniej 50 pracownik\u00f3w, musisz mie\u0107 wdro\u017con\u0105 procedur\u0119 zg\u0142osze\u0144 wewn\u0119trznych. Brak wdro\u017cenia oznacza ryzyko kary grzywny, ograniczenia wolno\u015bci, a nawet do 3 lat pozbawienia wolno\u015bci. Poni\u017cej znajdziesz konkretne informacje: kogo dotycz\u0105 przepisy, jak liczy\u0107 pr\u00f3g zatrudnienia, co wdro\u017cy\u0107 i w jakiej kolejno\u015bci.<\/p>\n
AKTUALIZACJA:<\/strong> Ustawa zosta\u0142a 24 czerwca 2024 r.<\/strong> opublikowana w Dzienniku Ustaw i wesz\u0142a w \u017cycie 25 wrze\u015bnia 2024 r.<\/strong> Przepisy o ochronie sygnalist\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105 wi\u0119c ju\u017c od ponad roku i ka\u017cdy pracodawca zatrudniaj\u0105cy co najmniej 50 pracownik\u00f3w powinien mie\u0107 wdro\u017con\u0105 stosown\u0105 procedur\u0119.<\/p>\n Przepisy s\u0105 ju\u017c w pe\u0142ni obowi\u0105zuj\u0105cym prawem i \u2013 jak to z regu\u0142y bywa \u2013 wprowadzi\u0142y nowe obowi\u0105zki, do kt\u00f3rych musieli dostosowa\u0107 si\u0119 przede wszystkim pracodawcy.<\/p>\n Zastanawiasz si\u0119, czy w Twojej firmie przepisy zosta\u0142y wdro\u017cone prawid\u0142owo?<\/p>\n Je\u017celi jeste\u015b pracodawc\u0105, koniecznie powiniene\u015b zapozna\u0107 si\u0119 z obowi\u0105zkami wynikaj\u0105cymi z ustawy \u2013 niespe\u0142nianie tych wymaga\u0144 jest oczywi\u015bcie ob\u0142o\u017cone karami<\/strong>.<\/p>\n G\u0142\u00f3wnym celem ustawy jest zapewnienie skutecznej ochrony sygnalistom<\/strong>, czyli osobom, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105c w dobrej wierze i w interesie publicznym zg\u0142aszaj\u0105 lub ujawniaj\u0105 informacje o naruszeniach prawa czy np. norm etycznych u danego pracodawcy<\/strong>.<\/p>\n Sygnalista zg\u0142asza informacje o nielegalnych czy nieetycznych dzia\u0142aniach kieruj\u0105c si\u0119 interesem swojego pracodawcy czy wr\u0119cz interesem publicznym. Dla odmiany donosiciel b\u0119dzie \u201edonosi\u0142\" kieruj\u0105c si\u0119 w\u0142asnym interesem czy zwyk\u0142\u0105 ch\u0119ci\u0105 zrobienia komu\u015b pod g\u00f3rk\u0119.<\/p>\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 sygnalist\u00f3w pozwala wcze\u015bnie wykry\u0107 ew. nadu\u017cycia czy nieprawid\u0142owo\u015bci i im zaradzi\u0107 (a dzi\u0119ki temu oszcz\u0119dzi\u0107). Mo\u017ce to dotyczy\u0107 zar\u00f3wno kwestii maj\u0105tkowych<\/strong> (np. nierzetelne rozliczanie si\u0119 przez pracownik\u00f3w), jak i mobbingu<\/strong> czy innych okoliczno\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw na dzia\u0142anie przedsi\u0119biorstwa i jego wyniki.<\/p>\n \u017beby jednak instytucja sygnalisty dzia\u0142a\u0142a tak jak nale\u017cy, wprowadzono szereg obowi\u0105zk\u00f3w i praw, kt\u00f3re maj\u0105:<\/p>\n Zapewni\u0107 m.in. anonimowo\u015b\u0107<\/strong> and brak konsekwencji<\/strong> dla sygnalisty za jego dzia\u0142anie.<\/p>\n<\/li>\n Z drugiej strony zapewni\u0107, \u017ce zg\u0142aszane okoliczno\u015bci s\u0105 prawdziwe i wa\u017cne dla pracodawcy. Nie mo\u017cna przecie\u017c dopu\u015bci\u0107 do sytuacji, w kt\u00f3rej ka\u017cdy b\u0119dzie zg\u0142asza\u0142 co mu si\u0119 wydaje za s\u0142uszne.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n Przepisy o sygnalistach reguluj\u0105 w\u0142a\u015bnie te kwestie, tak by system sygnalist\u00f3w dzia\u0142a\u0142 jak nale\u017cy.<\/p>\n Sygnalist\u0105 nazywa si\u0119 osob\u0119, kt\u00f3ra zg\u0142asza lub ujawnia publicznie informacj\u0119 o naruszeniu prawa w kontek\u015bcie zwi\u0105zanym z jej prac\u0105 lub wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z firm\u0105 czy innym podmiotem. Katalog mo\u017cliwych os\u00f3b jest bardzo szeroki.<\/p>\n Pracownik, b\u0105d\u017a by\u0142y pracownik<\/p>\n<\/li>\n Kandydat aplikuj\u0105cy o prac\u0119, kt\u00f3ry uzyska\u0142 informacj\u0119 o naruszeniu prawa w procesie rekrutacji lub negocjacji poprzedzaj\u0105cych zawarcie umowy<\/p>\n<\/li>\n Osoba \u015bwiadcz\u0105ca prac\u0119 na innej podstawie ni\u017c stosunek pracy, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej (zleceniobiorca)<\/p>\n<\/li>\n Przedsi\u0119biorca<\/p>\n<\/li>\n Akcjonariusz lub wsp\u00f3lnik<\/p>\n<\/li>\n Cz\u0142onek organu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadaj\u0105cej osobowo\u015bci prawnej<\/p>\n<\/li>\n Osoba \u015bwiadcz\u0105ca prac\u0119 pod nadzorem i kierownictwem wykonawcy, podwykonawcy lub dostawcy, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej<\/p>\n<\/li>\n Sta\u017cysta<\/p>\n<\/li>\n Wolontariusz<\/p>\n<\/li>\n Praktykant<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n Sygnalist\u0105 mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c praktycznie ka\u017cda osoba zaanga\u017cowana w dzia\u0142alno\u015b\u0107 firmy<\/strong><\/a>, nie musi to by\u0107 jej pracownik. Ochronie podobnej do ochrony sygnalisty podlega tak\u017ce osoba pomagaj\u0105ca mu przy zg\u0142oszeniu.<\/p>\n Przepisy ustawy o sygnalistach nak\u0142adaj\u0105 obowi\u0105zki whistleblowingowe<\/em> (zg\u0142aszania nieprawid\u0142owo\u015bci) zar\u00f3wno na przedsi\u0119biorc\u00f3w, jak i na podmioty publiczne.<\/p>\n Ka\u017cda firma, kt\u00f3ra zatrudnia ponad 50 pracownik\u00f3w<\/strong>, jest zobowi\u0105zana stosowa\u0107 nowe regulacje<\/strong><\/a>. Liczb\u0119 os\u00f3b zatrudnionych ustala si\u0119 w przeliczeniu na pe\u0142ne etaty. To oznacza, \u017ce w przypadku np. pracodawcy zatrudniaj\u0105cego 20 os\u00f3b na umow\u0119 o prac\u0119 na pe\u0142nym etacie i dodatkowo 30 os\u00f3b na po\u0142owie etatu, obowi\u0105zek wprowadzenia odpowiedniej procedury nie wyst\u0105pi\u0142.<\/p>\n Je\u017celi jeste\u015b pracodawc\u0105 i zatrudniasz co najmniej 50 pracownik\u00f3w, a jeszcze nie wdro\u017cy\u0142e\u015b rozwi\u0105za\u0144 wskazanych w ustawie o ochronie sygnalist\u00f3w<\/strong><\/a>, powiniene\u015b to zrobi\u0107 jak najszybciej.<\/p>\n Obowi\u0105zek wdro\u017cenia przepis\u00f3w obowi\u0105zuje od 25 wrze\u015bnia 2024 roku.<\/strong><\/p>\n Przed wej\u015bciem w \u017cycie ustawy by\u0142y spore w\u0105tpliwo\u015bci, czy do limitu 50 os\u00f3b wlicza si\u0119 tylko pracownik\u00f3w na podstawie umowy o prac\u0119, czy te\u017c np. osoby wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce na podstawie um\u00f3w B2B, czy np. umowie zlecenia czy o dzie\u0142o.<\/p>\n R\u00f3\u017cnica jest oczywi\u015bcie bardzo du\u017ca. Nie brakuje firm, kt\u00f3re maj\u0105 \"zatrudnionych\" nawet kilkaset os\u00f3b, ale wszystkie na \"faktur\u0119\", a wi\u0119c \u015bwiadcz\u0105 one jedynie us\u0142ugi, formalnie nie b\u0119d\u0105c pracownikami.<\/p>\n W podane 50 os\u00f3b wlicza si\u0119 pracownik\u00f3w zatrudnionych na umow\u0119 o prac\u0119 oraz osoby \u015bwiadcz\u0105ce prac\u0119 z tytu\u0142u:<\/p>\n Powo\u0142ania<\/strong> \u2013 przy czym nie chodzi tutaj o np. uchwa\u0142\u0119 powo\u0142uj\u0105c\u0105 prezesa czy cz\u0142onka zarz\u0105du sp\u00f3\u0142ki. To powo\u0142anie dotyczy zawierania umowy z powo\u0142ania do piastowania danego stanowiska. Takimi osobami w my\u015bl przepis\u00f3w b\u0119d\u0105:<\/p>\n Dyrektor i jego zast\u0119pcy w przedsi\u0119biorstwie pa\u0144stwowym<\/p>\n<\/li>\n Dyrektorzy instytucji kulturalnych<\/p>\n<\/li>\n Sekretarz i skarbnik gminy (powiatu)<\/p>\n<\/li>\n Dyrektor parku narodowego<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n Mianowania<\/strong> \u2013 stosunek pracy na podstawie mianowania nawi\u0105zywany jest np. w s\u0142u\u017cbie cywilnej lub z nauczycielami w szko\u0142ach podstawowych publicznych czy nauczycielami akademickimi. Zobowi\u0105zanie do wdro\u017cenia systemu ochrony sygnalist\u00f3w obejmuje wi\u0119c szko\u0142y publiczne oraz szko\u0142y wy\u017csze, je\u017celi zatrudniaj\u0105 co najmniej 50 os\u00f3b, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to mianowanych nauczycieli.<\/p>\n<\/li>\n Sp\u00f3\u0142dzielczej umowy o prac\u0119<\/strong> \u2013 w sytuacji, gdy sp\u00f3\u0142dzielnia zatrudnia swego cz\u0142onka.<\/p>\n<\/li>\n Osoby zatrudnione na umowie zlecenie czy umowie wsp\u00f3\u0142pracy (B2B)<\/strong> \u2013 je\u017celi \u015bwiadczona przez nich praca na rzecz pracodawcy jest wykonywana przez nich osobi\u015bcie, tj. nie zatrudniaj\u0105 nikogo innego do jej wykonywania na rzecz tego pracodawcy.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n Weryfikacja stanu zatrudnienia ma by\u0107 ustalana dwa razy w roku \u2013 na 1 stycznia<\/strong> oraz 1 lipca<\/strong>.<\/p>\n Ustawa o ochronie sygnalist\u00f3w r\u00f3\u017cnicuje trzy kana\u0142y zg\u0142aszania narusze\u0144 prawa:<\/p>\n Zg\u0142oszenie wewn\u0119trzne<\/strong> w ramach pracodawcy.<\/p>\n<\/li>\n Zg\u0142oszenia zewn\u0119trzne<\/strong> kierowane do organu publicznego lub organu centralnego (kt\u00f3rym jest Rzecznik Praw Obywatelskich).<\/p>\n<\/li>\n Ujawnienie publiczne<\/strong> dokonywane za po\u015brednictwem medi\u00f3w tradycyjnych czy spo\u0142eczno\u015bciowych.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n Dla pracodawc\u00f3w najwa\u017cniejsze s\u0105 kwestie zwi\u0105zane ze zg\u0142oszeniem wewn\u0119trznym (na inne nie maj\u0105 wp\u0142ywu), dlatego te\u017c w artykule ograniczam si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do tego przypadku.<\/p>\n Twoje obowi\u0105zki obejmuj\u0105:<\/p>\n Przygotowanie i wdro\u017cenie procedury zg\u0142osze\u0144 wewn\u0119trznych<\/a><\/p>\n<\/li>\n Utworzenie kana\u0142\u00f3w zg\u0142osze\u0144<\/strong> \u2013 technicznych \u015brodk\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych z\u0142o\u017cenie zg\u0142oszenia<\/p>\n<\/li>\n Prowadzenie rejestru zg\u0142osze\u0144<\/strong><\/p>\n<\/li>\n Prowadzenie dzia\u0142a\u0144 nast\u0119pczych<\/strong> \u2013 uruchomienie procedur wyja\u015bniaj\u0105cych i dochodze\u0144 wewn\u0119trznych<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n Procedura musi zosta\u0107 skonsultowana z zak\u0142adow\u0105 organizacj\u0105 zwi\u0105zkow\u0105 lub (w przypadku jej braku) z przedstawicielami pracownik\u00f3w. Ustawa przewiduje jedynie konsultacje, co oznacza, \u017ce nie trzeba uzyskiwa\u0107 zgody organizacji zwi\u0105zkowych \/ przedstawicieli pracownik\u00f3w.<\/p>\n Ustawa narzuca jednak konieczno\u015b\u0107 prowadzenia owych konsultacji w czasie nie kr\u00f3tszym ni\u017c 5 dni i nie d\u0142u\u017cszym ni\u017c 10<\/strong> od przedstawienia projektu procedury.<\/p>\n Nast\u0119pnie nale\u017cy og\u0142osi\u0107 procedur\u0119<\/strong>, kt\u00f3ra wchodzi w \u017cycie po up\u0142ywie 7 dni<\/strong> od daty jej og\u0142oszenia pracownikom.<\/p>\n Obowi\u0105zek stworzenia procedury zg\u0142osze\u0144 wewn\u0119trznych spoczywa na pracodawcach zatrudniaj\u0105cych minimum 50 pracownik\u00f3w.<\/p>\n UWAGA!<\/strong> Wyj\u0105tkiem s\u0105 pracodawcy wykonuj\u0105cy dzia\u0142alno\u015b\u0107 w zakresie us\u0142ug, produkt\u00f3w i rynk\u00f3w finansowych oraz zapobiegania praniu pieni\u0119dzy i finansowaniu terroryzmu<\/strong><\/a>, bezpiecze\u0144stwa transportu i ochrony \u015brodowiska, obj\u0119tych zakresem stosowania akt\u00f3w prawnych Unii Europejskiej wymienionych w cz\u0119\u015bci I.B i II za\u0142\u0105cznika do dyrektywy o sygnalistach.<\/p>\n Tacy pracodawcy maj\u0105 obowi\u0105zek przygotowania i wdro\u017cenia procedury zg\u0142osze\u0144 wewn\u0119trznych, bez wzgl\u0119du na stan etat\u00f3w.<\/strong><\/p>\nPo co wprowadzono ustaw\u0119 o ochronie sygnalist\u00f3w?<\/h2>\n
Sygnalista a donosiciel \u2013 jaka jest r\u00f3\u017cnica?<\/h3>\n
Dlaczego sygnali\u015bci s\u0105 na r\u0119k\u0119 firmom?<\/h3>\n
\n
Kim jest sygnalista?<\/h2>\n
Kto mo\u017ce by\u0107 zg\u0142aszaj\u0105cym?<\/h3>\n
\n
Kto musi stosowa\u0107 ustaw\u0119 o ochronie sygnalist\u00f3w?<\/h2>\n
Jak liczy\u0107 50 zatrudnionych os\u00f3b z ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w?<\/h2>\n
Kogo wliczasz do limitu 50 os\u00f3b?<\/h3>\n
\n
\n
Kiedy weryfikujesz stan zatrudnienia?<\/h3>\n
Jak wdro\u017cy\u0107 przepisy o ochronie sygnalist\u00f3w? Obowi\u0105zki pracodawc\u00f3w<\/h2>\n
\n
Co musisz przygotowa\u0107 jako pracodawca?<\/h3>\n
\n
Konsultacje z pracownikami<\/h3>\n
Wyj\u0105tek \u2013 pracodawcy z sektora finansowego i regulowanego<\/h3>\n
Bezstronno\u015b\u0107 weryfikacji zg\u0142osze\u0144<\/h3>\n