Koronawirus a prawo - planowane zmiany w prawie25 marzec 2020

Na początku należy zaznaczyć, że jest to stan prawny obowiązujący w dniu 18 marca 2020 r. Z racji sytuacji faktycznej stan prawny ulega zmianom w bardzo szybkim tempie, może dojść do sytuacji, gdy opisany niżej stan prawny będzie nieaktualny nawet po kilku dniach od daty sporządzenia dokumentu.

 

  1. Epidemia a prawo pracy:

Zgodnie z art. 3 Ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjami kryzysowymi (Dz. U. z 2020 r., poz. 374). (dalej jako „Specustawa”) pracodawca może polecić pracownikowi wykonywanie, przez czas oznaczony, pracy określonej w umowie o pracę, poza miejscem jej stałego wykonywania (praca zdalna). Tutaj mamy do czynienia z możliwością skierowania pracownika do pracy np. w domu, czy innym niż stałe, miejscem wykonywania pracy. Należy zwrócić uwagę, że to skierowanie do pracy zdalnej ma być w celu przeciwdziałania COVID – 19, tutaj nie ma dodatkowych obostrzeń, w obecnym stanie faktycznym, zgodnie z interpretacjami PIP każde polecenie pracownikowi pracy zdalnej będzie w celu przeciwdziałania COVID – 19, a więc przesłanka tego przepisu będzie spełniona.

Warto również przypomnieć, że zgodnie ze stanowiskiem Państwowej Inspekcji Pracy polecenie to może zostać również wydane pracownikowi ustnie.

 

W przypadku, gdy ze względu na COVID – 19 zostaną zamknięte żłobki, przedszkola lub szkoły, to pracownik może skorzystać ze zwolnienia z obowiązku wykonywania pracy w okresie do maksymalnie 14 dni. Zwolnienie jest to przyznawane w przypadku, gdy pracownik wykorzystuje je do osobistej opieki nad dzieckiem do 8 roku życia. W tym przypadku pracodawca zobowiązany jest do zwolnienia z obowiązku pracy za ten okres. Za ten okres również nie przysługuje pracownikowi wynagrodzenie za pracę, a w zamian dostaje dodatkowy zasiłek opiekuńczy. (Art. 4 Specustawy). Zgodnie z zapowiedzeniami Premiera Mateusza Morawieckiego na konferencji w dniu 18 marca 2020 r. w przypadku przedłużenia zawieszenia zajęć w żłobkach, przedszkolach oraz szkołach podstawowych prawo do w/w zasiłku również będzie przedłużone o kolejne 2 tygodnie (również ma dotyczyć dzieci do 8 roku życia). (Na razie nie ma obowiązującego rozporządzenia w tym zakresie).

 

W przypadku gdy decyzją państwowego inspektora sanitarnego lub granicznego inspektora sanitarnego pracownik zostaje poddany izolacji lub kwarantannie to przysługuje mu na ogólnych zasadach zasiłek chorobowy oraz wynagrodzenie chorobowe wypłacane przez płatnika (pracodawca lub ZUS).  Decyzję tą pracownik jednak musi dostarczyć pracodawcy, jest ona podstawą wypłaty wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłku.

Ponadto w tej sytuacji (podejrzenie groźnej choroby zakaźnej) również lekarz może skierować takiego pracownika na kwarantannę, w tym przypadku wypisuje zaświadczenie lekarskie o niezdolności pracownika do pracy, jest ono podstawą do wypłaty zasiłku chorobowego.

 

Zgodnie z interpretacją Państwowej Inspekcji Pracy pracownik, którego pracodawca wysyła na wyjazd służbowy (delegację) w rejony zagrożone koronawirusem może odmówić wykonania takiego polecenia ze względu na bezpośrednie zagrożenia dla zdrowia lub życia. (Zgodnie bowiem z art. 210 § 1 Kodeksu Pracy, w razie gdy warunki pracy nie odpowiadają bezpieczeństwa i higieny pracy, i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom – pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.) – według stanowiska PIP przepis te ma zastosowanie w przypadku takiej próby delegacji.

Zmiany w zakresie płac oraz wynagrodzenia:

Zgodnie z  zapowiedzią Premiera Mateusza Morawieckiego, wprowadzony ma zostać (w drodze ustawy) „Gospodarcza i społeczna tarcza antykryzysowa dla bezpieczeństwa przedsiębiorców i pracowników w  związku z pandemią wirusa SARS-Cov-2”. Najważniejszą częścią tego pakietu dla przedsiębiorców jest możliwość pokrycia przez państwo części wynagrodzenia dla pracowników. Zgodnie z zapowiedziami, w przypadku przedsiębiorcy który spełni określone warunki:

  1. w okresie 2 miesięcy obrót spadł o 15 procent,
  2. wykazano stratę w jednym z tych dwóch miesięcy,

 lub

  1. w okresie 1 miesiąca obrót spadł o 25 procent w stosunku do poprzedniego miesiąca,
  2. wykazano stratę,

Pracodawca będzie miał prawo do obniżenia wymiaru pracy pracownika do 80% poprzedniego etatu oraz pensji, (jednak nie mniej niż minimalne wynagrodzenie za prac) Połowę, tej pensji, a więc 40 % pierwotnej sfinansuje  państwo (Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych). Suma pokrycia przez FGŚW nie będzie jednak wyższa niż wysokość średniego wynagrodzenia w gospodarce. Dodatkowo w przypadku, gdy pracodawca nie zdecyduje się na zwolnienie pracowników będzie mógł obniżyć koszty osobowe o 60%.

Innymi instytucjami zapowiedzianymi w pakiecie antykryzysowym będą:

  1. Pokrycie 50 % wynagrodzenia postojowego pracowników. (Wynagrodzenie postojowe zgodnie z art. 81 kodeksu pracy wynosi 60 % wynagrodzenia  dotychczasowego, jednak nie mniejsze niż minimalne wynagrodzenie). W przypadku minimalnego wynagrodzenia pokryte zostanie przez ok. 1300 zł wynagrodzenia postojowego.
  2. Pracownicy będą mogli skorzystać z wakacji od spłacania kredytów bankowych,
  3. Możliwość odroczenia lub rozłożenia składek na ZUS, bez konieczności ponoszenia opłaty prolongacyjnej,
  4. Czasowe zniesienie kar za opóźnienia w realizacji przetargów publicznych (w ramach PZP),
  5. Zwiększenie do 80% gwarancji kredytowych udzielanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (dotyczyć ma to zarówno kredytów zaciągniętych i tych, o które przedsiębiorcy wystąpią).

Zwrócić uwagę na należy na fakt, że jest to dopiero zapowiedź, nawet nie projekt ustawy czy ustawa. Nie ma on na dzień sporządzania niniejszego dokumentu mocy obowiązującej.

Badania Pracowników

Kolejną ważną kwestią jest pytanie, czy pracodawca może zbadać temperaturę zatrudnionego w miejscu pracy. Na dzień sporządzania dokumentu (18 marca 2020 r.) nie istnieje jasna interpretacja przepisów kodeksu pracy oraz RODO w tym zakresie. Zgodnie z komunikatem Urzędu Ochrony Danych Osobowych z 12 marca 2020 r. „przepisy o ochronie danych osobowych nie mogą być stawiane jako przeszkoda do walki z koronawirusem”. Natomiast Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w komunikacie z dnia 15 marca 2020 r. twierdzi iż pracownik powinien uzyskać zgodę zainteresowanego pracownika na dokonaniem temperatury ciała. Warto przypomnieć również, że informacje o stanie zdrowia pracownika są w świetle przepisów kodeksu pracy informacjami szczególnymi – mogą być więc pozyskiwane z inicjatywy pracownika. Z racji niejasnych interpretacji przepisów w tym zakresie zalecamy nie przeprowadzać pomiaru temperatury ciała pracowników bez ich zgody (z wyjątkiem sytuacji, gdy to pracownik zaproponuje badanie). Dodatkowo należy wspomnieć, że przepisy Specustawy upoważniają inspekcje sanitarne do wydawania decyzji pracodawcom dotyczące przeciwdziałania koronawirusowi. Jeżeli w taka decyzja zostanie pracodawcy wydana, jest on wtedy uprawniony do przeprowadzania pomiaru temperatury ciała pracownika.

 

  1. Epidemia a zobowiązania podatkowe:

Ministerstwo Finansów (MF) ogłosiło, że urzędy skarbowe, w przypadku nieterminowej zapłaty podatku będą brać pod uwagę sytuację przedsiębiorcy spowodowaną wirusem COVID – 19, w przypadku wniosków o odroczenie zapłaty podatku lub rozłożenie go na odpowiednie raty. Dodatkowo MF zapewniło, że wniosku w trybie art. 67a  i n. Ordynacji Podatkowej będą rozważane w pierwszej kolejności.

 

Warto zwrócić uwagę, że na dzień sporządzenia niniejszego dokumentu nie została wprowadzona ŻADNA specustawa dot. zobowiązań podatkowych. Dużo szybszym jednak sposobem, oczekiwanym przez przedsiębiorców może być wydane na podstawie art. 22 par. 1 Ordynacji Podatkowej rozporządzenia Ministra Finansów o zaniechaniu poboru podatku w całości lub w części za pewne okresy czasu. Minister może skorzystać z takiej opcji i wydać rozporządzenie w przypadku uzasadnionego interesu publicznego lub ważnego interesu podatników.  Eksperci podatkowi nie mają złudzeń, że obecna sytuacja epidemiologiczna jest wystarczającą przesłanką do wprowadzenia niniejszego rozporządzenia. Dodatkowo Minister Finansów, może w drodze rozporządzenia na podstawie art. 50 Ordynacji Podatkowej wydłużyć ustawowe terminu określone w Ordynacji. Na tej podstawie bez uchwalania innych przepisów jest możliwość przedłużenia terminów do składania deklaracji, lub informacji podatkowych. Na dzień sporządzenia niniejszego dokumentu takie akty prawne nie zostały jednak wydane.

 

  1. Epidemia a zobowiązania względem ZUS:

ZUS z racji sytuacji epidemiologicznej oraz możliwych skutków dla przedsiębiorców wprowadził wniosek dla przedsiębiorców, który uprawnia do skorzystania z ulg w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne.


Przedsiębiorca, który z powodu epidemii koronawirusa ma problemy z zapłatą bieżących składek lub należności, które wynikają z zawartej w ZUS umowy o odroczeniu terminu płatności lub rozłożeniu zadłużenia na raty może skorzystać z nowej formy pomocy.

Na czym ona będzie polegać ?

  • Odroczenie o 3 miesiące terminu płatności składek (za okres od lutego do kwietnia 2020 r.)
  • W przypadku zawarcia uprzednio umowy z ZUS – na zawieszeniu realizacji tej umowy, a co za tym idzie wydłużeniu terminu płatności rat  z okresu marzec – maj 2020 r. o trzy miesiące.

Wniosek ten znajduje się na stronie internetowej ZUS, w przypadku prowadzenia pełnej księgowości należy dołączyć sprawozdanie finansowe (bilans, rachunek zysków i strat, sprawozdanie o przepływach pieniężnych) za okres 2018  r. oraz 2019 r.

Wniosek ten należy uzasadnić.  Trzeba wykazać, w jaki sposób sytuacja spowodowana epidemią wpłynęła na sytuację finansową przedsiębiorstwa.

Ulgi będą udzielane w ramach pomocy de minimis a więc należy złożyć stosowne dokumenty związane z pomocą publiczną.

Możliwość ta została wprowadzona w dniu 17 marca 2020 r. oraz obowiązuje w dniu sporządzania niniejszego dokumentu, wniosek można również złożyć przez Platformę Usług Elektronicznych. (Wtedy należy załączyć skany sprawozdań finansowych wyżej opisanych).

 

  1. Uprawnienia dla przedsiębiorcy turystycznego na podstawie przepisów Specustawy.

Zgodnie z art. 13 Specustawy, w przypadku gdy:

  1. Podróżny odstąpi od umowy w trybie określonym w art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 538) (dalej jako „Ustawa o imprezach turystycznych”)  - jest to odstąpienie podróżnego od umowy przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia opłaty za odstąpienie, w przypadku gdy nastąpiły nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności występujące w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, a te okoliczności mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Warto wskazać, że ten przepis w obecnej sytuacji ma praktycznie zawsze zastosowanie. Ze względu chociażby na brak możliwości przewozu podróżnych na miejsce docelowe.
  2. Organizator turystyki rozwiążę umowę o udział w imprezie turystycznej w trybie określonym w art. 47 ust. 5 pkt 2  - rozwiązanie umowy ze względu na tożsame okoliczności jak w lit. a),

A wystąpienie tych zdarzeń jest związane z epidemią wirusa SARS -CoV-2, przedsiębiorca turystyczny ma prawo do zwrotu wpłat przekazanych na Turystyczny Fundusz Gwarancyjny.

Wniosek o wypłatę przedsiębiorca turystyczny powinien wnieść do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w terminie 60 dni od dnia odstąpienia lub rozwiązania umowy.

 

V. Epidemia a kontrakty realizowane na podstawie PZP

Ministerstwo infrastruktury pracuje nad wprowadzeniem przepisów, które wskazują, że zagrożenie epidemiczne będzie automatycznie wpływać na przedłużenie umów o roboty budowlane.

 

Na razie nie ma jeszcze dostępnego nawet projektu, nie mniej jednak jest to istotna informacja, gdyż wówczas wykonawcy będą mogli uniknąć odpowiedzialności odszkodowawczej czy też kar umownych za opóźnienia, które powstały z powodu zagrożenia epidemicznego.

 
Skontaktuj się