Uprawnienia funduszu w umowie spółki. Co realnie wynegocjujesz przy kolejnej rundzie, a co zostaje.

Fundusz miał w umowie spółki kilkanaście uprawnień. Przy kolejnej rundzie zgodził się oddać dokładnie dwa — i to nie te, o które walczyli założyciele. Ten wybór mówi więcej o negocjacjach z inwestorem niż każdy podręcznik term sheetu.

Jeśli prowadzisz spółkę z o.o. po rundzie seed lub A i przygotowujesz się do kolejnego podwyższenia kapitału, masz przed sobą okno negocjacyjne. Ale okno, które otwiera się raz — i zamyka razem z aktem notarialnym. Żeby je wykorzystać, musisz wiedzieć, które uprawnienia funduszu w umowie spółki da się usunąć, a które zostaną na kolejne lata. I dlaczego fundusz oddaje właśnie te, a nie inne.

W tym artykule pokażę, jak wygląda pełny inwentarz uprawnień inwestora po rundzie, jak je podzielić na cztery warstwy, gdzie masz realną szansę negocjacyjną — i co wywraca harmonogram całej transakcji.

Podstawowe pojęcia, zanim zaczniesz negocjować

Zanim przejdziesz do inwentarza uprawnień i taktyki, upewnij się, że rozumiesz kilka konstrukcji, które pojawiają się w każdej umowie spółki po rundzie.

Pełny inwentarz uprawnień funduszu — cztery warstwy

Największy błąd przy negocjacjach z inwestorem to walka o przypadkowo zapamiętane punkty. Uprawnienia funduszu są rozsiane po kilkunastu paragrafach umowy spółki. Bez pełnego inwentarza nikt — w tym sam fundusz — nie widzi ich jako całości.

Dlatego zanim wyślesz jakikolwiek postulat, zestawienie uprawnień powinno trafić do tabeli: kolumna „miejsce w umowie” i kolumna „treść uprawnienia”. Dopiero potem dzielisz je na warstwy.

Warstwa 1: ekonomia wyjścia i likwidacji

To uprawnienia, które decydują o tym, ile pieniędzy trafia do inwestora przy sprzedaży lub likwidacji spółki.

1. Gwarantowana kwota przy wyjściu — wielokrotność wkładu, którą inwestor otrzymuje przy każdym zdarzeniu upłynnienia udziałów, zanim cokolwiek trafi do założycieli.
2. Pierwszeństwo zwrotu wkładu w likwidacji — kapitał plus agio funduszu są zwracane przed podziałem majątku między pozostałych wspólników. Art. 286 § 3 Kodeksu spółek handlowych wyraźnie dopuszcza „inne zasady podziału” określone w umowie spółki.
3. Przejście własności intelektualnej na fundusz po likwidacji — klauzula, zgodnie z którą cała IP spółki przypada inwestorowi po zakończeniu likwidacji.

Warstwa 2: sankcje wobec założycieli

To instrumenty odstraszające — uruchamiane w razie naruszenia umowy.

1. Opcja put — żądanie odkupu udziałów przez założycieli za z góry oznaczoną kwotę.
2. Umorzenie dobrowolne z wynagrodzeniem — umorzenie udziałów funduszu z wynagrodzeniem równym wkładowi powiększonemu o 100%.

Warstwa 3: kontrola obrotu udziałami

1. Tag along — prawo przyłączenia się do zbycia, zastrzeżone wyłącznie dla funduszu.

Warstwa 4: kontrola korporacyjna

To uprawnienia, które wpływają na codzienne zarządzanie spółką.

1. Zgromadzenia w siedzibie funduszu — lokalizacja narzucona przez inwestora.
2. Samodzielne prawo zwołania zgromadzenia — fundusz nie musi czekać na zarząd.
3. Kworum warunkowe — uchwały wiążące tylko przy obecności funduszu. Warto wiedzieć, że SN w wyroku I CSK 62/18 odniósł kworum do ważności uchwały, ale nie przesądził wprost o dopuszczalności kworum imiennego (uzależnionego od obecności konkretnego wspólnika). Klauzula ta pozostaje w strefie niepewności interpretacyjnej.
4. Katalog zgód pod rygorem nieważności — pożyczki, zobowiązania powyżej progu rzędu 150 tys. zł, rozporządzanie majątkiem powyżej progu rzędu 25 tys. zł, rozporządzanie IP, zakładanie i przystępowanie do spółek, plan naprawczy.
5. Osobiste prawo odwołania członka zarządu — fundusz może odwołać każdego członka zarządu, a jego głos jest warunkiem powołania następcy. Podstawą jest art. 159 KSH, który dopuszcza przyznanie wspólnikowi szczególnych uprawnień osobistych.
6. Obowiązek powiadomienia w 3 dni — zarząd musi poinformować fundusz o każdej istotnej zmianie w spółce w ciągu trzech dni.
7. Obowiązki raportowe — powiązane z umową inwestycyjną i planem realizacji projektu.
8. Wymóg jednomyślności — dla rozbudowanego katalogu uchwał.

Co fundusz oddaje, a czego nie odda — wynik negocjacji

Dwa ustępstwa z warstwy sankcyjnej

W analizowanej sprawie fundusz zgodził się usunąć dokładnie dwie instytucje. Obie z warstwy 2 (sankcje):

Co zostało bez zmian

Wszystko z warstwy 1 (ekonomia wyjścia), warstwy 3 (obrót udziałami) i warstwy 4 (kontrola korporacyjna). Preferencja likwidacyjna, katalog zgód, kworum warunkowe, osobiste prawo odwołania zarządu — bez ruszania.

Logika tego wyniku

Mechanizmy sankcyjne to broń odstraszająca. Są kosztowne procesowo, rzadko uruchamiane i niszczą relację, na której fundusz zarabia. Dlatego fundusz oddaje je pierwszy — bo ich brak nie zmienia jego pozycji ekonomicznej.

Preferencja likwidacyjna i weto nad katalogiem czynności działają codziennie. Preferencja decyduje o zwrocie z inwestycji. Katalog zgód daje funduszowi kontrolę nad ryzykiem operacyjnym. Tych uprawnień inwestor nie oddaje, bo bez nich traci powód do bycia w spółce.

Gdzie masz szansę, a gdzie tracisz czas — mapa priorytetów negocjacyjnych

Realne szanse

1. Sankcje wobec założycieli — opcja put, umorzenie z premią, kary umowne za naruszenie. Fundusz oddaje je stosunkowo łatwo, bo ich utrzymanie kosztuje więcej (relacyjnie i procesowo) niż przynosi.
2. Obniżenie progów w katalogu zgód — zamiast usuwać katalog, negocjuj podwyższenie kwot. Próg 25 tys. zł na rozporządzanie majątkiem oznacza, że pytasz inwestora o każdy większy zakup. Próg 150 tys. zł na zobowiązania blokuje zwykłe kontrakty. Podwyższenie do rozsądnych poziomów bywa do uzgodnienia.
3. Ograniczenie kworum warunkowego do wybranych spraw — zamiast ogólnego wymogu obecności funduszu na każdym zgromadzeniu, zawężenie do uchwał o zmianie umowy spółki lub rozporządzeniu IP.

Stracony czas

1. Preferencja likwidacyjna — fundusz jej nie oddaje. Jeśli negocjujesz pierwszą rundę, walcz o wariant 1× non-participating zamiast wielokrotności participating. Przy kolejnej rundzie wariant jest już wpisany i zmiana wymaga zgody funduszu — której nie dostaniesz.
2. Prawo weta nad katalogiem czynności — sam katalog zostaje. Możesz negocjować zakres i progi, ale nie usunięcie mechanizmu.
3. Osobiste prawo odwołania zarządu — fundusz traktuje je jako zabezpieczenie przed utratą kontroli nad spółką portfelową. Usunięcie tego uprawnienia jest poza zasięgiem negocjacji w typowej rundzie.

Technika negocjacyjna, która działa

Nie wysyłaj funduszowi własnej listy skreśleń. Lista skreśleń zaprasza do obrony każdego punktu — i negocjacje trwają tygodniami.

Zamiast tego zadaj jedno pytanie: „co musi zostać?”. To pytanie ujawnia realne priorytety inwestora. Odpowiedź zwykle brzmi: preferencja likwidacyjna, katalog zgód, kontrola nad zarządem. Wszystko, co nie znalazło się na tej liście, staje się przestrzenią do rozmowy.

Po otrzymaniu odpowiedzi potwierdź na piśmie (choćby mailem) zamkniętą listę usuwanych postanowień. Zanim prawnik zacznie redagować protokół — bo inaczej zakres zmian odżyje na dzień przed notariuszem.

Dlaczego runda to jedyne okno na porządki w umowie spółki

Zmiana umowy spółki z o.o. wymaga uchwały w formie aktu notarialnego (art. 255 § 3 KSH) i jest skuteczna dopiero po wpisie do KRS. Podwyższenie kapitału przy rundzie i tak wymaga tych samych czynności — uchwały, aktu, wpisu. Otwieranie umowy osobno oznacza powtórzenie kosztów i koordynacji.

Koszty, które ponosisz podwójnie, jeśli nie wykorzystasz rundy

Źródło: biznes.gov.pl — zmiana kapitału, rozporządzenie MS z 28.06.2004 r. w sprawie taksy notarialnej.

Dlatego runda inwestycyjna to jedyny rozsądny moment na porządki. Każda zmiana, którą chcesz wprowadzić — usunięcie klauzuli, podwyższenie progu, dodanie sunset — powinna trafić do tego samego protokołu.

Co realnie wywraca harmonogram transakcji

Mechanika czynności notarialnej i rejestrowej wygląda prosto na papierze. W rzeczywistości to właśnie tu rundy się opóźniają — czasem o kwartał.

Kolejność, której nie da się zmienić

1. Uchwała NZW (nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników) zaprotokołowana przez notariusza — podwyższenie kapitału i zmiana umowy spółki jako osobne uchwały.
2. Oświadczenie nowego inwestora o objęciu udziałów — przed notariuszem.
3. Wniesienie wkładu pieniężnego na rachunek spółki.
4. Przekazanie spółce skanu aktu i potwierdzenia przelewu.
5. Wniosek o wpis zmian do KRS — dopiero po wykonaniu punktów 1–4.

Wniosek złożony przedwcześnie — bez oświadczenia o objęciu lub bez potwierdzenia wpłaty — kończy się wezwaniem do uzupełnienia braków. To kolejne tygodnie zwłoki.

Pięć typowych przyczyn opóźnień

W analizowanej sprawie projekt protokołu przygotowany w lipcu trafił do notariusza dopiero pod koniec września — ok. 2,5 miesiąca.

Pełnomocnictwa — wąskie gardło, które da się usunąć

Art. 243 § 1 KSH wymaga pełnomocnictwa w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Nie wymaga aktu notarialnego. Art. 25 ust. 2 rozporządzenia eIDAS przyznaje kwalifikowanemu podpisowi elektronicznemu skutek równoważny podpisowi własnoręcznemu.

Ale uwaga: nie każdy notariusz akceptuje pełnomocnictwo wyłącznie jako plik elektroniczny z podpisem kwalifikowanym. Brak jednolitej praktyki. Bezpieczne podejście: uzgodnij z konkretnym notariuszem sposób przedstawienia pełnomocnictwa przed zgromadzeniem. Przy podpisie odręcznym dolicz czas przesyłki oryginału.

Zbieraj pełnomocnictwa równolegle z redakcją protokołu — nie po jej zakończeniu. Przy wspólnikach instytucjonalnych (fundusz, ASI) czas na uzyskanie podpisu osoby uprawnionej do reprezentacji bywa dłuższy, niż zakładasz.

Jak zabezpieczyć się już przy pierwszej rundzie

Jeśli dopiero negocjujesz wejście inwestora, masz przewagę, której nie będziesz miał później. Kilka mechanizmów warto wpisać do dokumentacji od razu.

1. Klauzula sunset — postanowienie umowy spółki przewidujące automatyczne wygaśnięcie uprawnienia po określonym zdarzeniu (np. kolejnym podwyższeniu kapitału) lub upływie terminu. Taniej jest wygasić uprawnienie z góry niż wynegocjować jego usunięcie po fakcie. Pamiętaj jednak, że „sunset clause” nie jest ustawowo nazwaną instytucją KSH — jej skuteczność zależy od precyzji sformułowania i rodzaju uprawnienia (KSH — tekst jednolity).
2. Rozsądne progi w katalogu zgód — próg 25 tys. zł na rozporządzanie majątkiem może wydawać się niegroźny na etapie seed. Przy scale-upie blokuje codzienną działalność. Ustal progi, które mają sens przy planowanym wzroście.
3. Wariant 1× non-participating jako punkt wyjścia dla preferencji likwidacyjnej — wielokrotność participating bez capu jest ekonomicznie agresywna i przy średnim wyjściu może oznaczać, że założyciele i nowy inwestor nie otrzymają nic. Literaturę na temat wariantów preferencji potwierdza m.in. Balcarek, „Ius Novum” 2022.
4. Zobowiązanie w umowie inwestycyjnej do głosowania za wygaśnięciem — wariant alternatywny wobec klauzuli sunset. Działa wyłącznie między stronami i nie zmienia umowy spółki automatycznie, ale daje podstawę do żądania wykonania zobowiązania.

Uwaga na ograniczenia wynikające z programów publicznych

Jeśli Twój inwestor to fundusz działający w ramach programu PFR Ventures, NCBR, BRIdge lub innego programu z udziałem środków publicznych — fundusz może nie mieć swobody zrzeczenia się pewnych klauzul. Dokumentacja PFR Ventures definiuje wiążące warunki umowy inwestorskiej, a ich naruszenie może skutkować odmową finansowania lub obowiązkiem zwrotu środków. Ograniczenie ma charakter kontraktowy, nie ustawowy — ale dla funduszu jest równie wiążące.

Przed negocjacjami zapytaj fundusz wprost: czy którekolwiek z uprawnień wynika z wymogów programu publicznego i nie podlega modyfikacji.

Perspektywa nowego inwestora — co widzi w due diligence

Nowy inwestor, który przystępuje do spółki z szerokim pakietem uprawnień poprzedniego funduszu, widzi dwie rzeczy.

Po pierwsze — ograniczenie własnej pozycji ekonomicznej. Istniejąca preferencja likwidacyjna zmniejsza wartość przypadającą nowemu inwestorowi przy niskim lub średnim poziomie ceny wyjścia. Art. 174 § 3 KSH dopuszcza uprzywilejowanie udziałów co do dywidendy, głosu i udziału w majątku likwidacyjnym — ale kolejność zaspokojenia zależy od dokumentów korporacyjnych, nie od chronologii rund.

Po drugie — ograniczenie kontroli operacyjnej. Katalog zgód, kworum warunkowe i osobiste prawo odwołania zarządu przez poprzedni fundusz oznaczają, że nowy inwestor wchodzi do spółki, w której decyzje zależą od zgody kogoś innego.

Przed ustaleniem wyceny nowy inwestor powinien dysponować pełnym cap table i modelem waterfallu obejmującym co najmniej trzy scenariusze:

Jeśli nowy inwestor odkryje zakres uprawnień poprzedniego funduszu dopiero w trakcie due diligence — renegocjuje wycenę albo warunki wejścia. Lepiej przygotować tę analizę samodzielnie, zanim ją zrobi druga strona.

Jak możemy pomóc

Inwentaryzacja uprawnień funduszu, negocjacja zakresu zmian i przeprowadzenie czynności notarialnej to trzy osobne etapy — każdy z własnym ryzykiem opóźnienia.

Wspieramy spółki po rundzie w trzech wariantach:

1. Inwentarz uprawnień i lista realnych postulatów — zestawiamy wszystkie uprawnienia inwestora paragraf po paragrafie, dzielimy je na warstwy i wskazujemy, które mają szansę negocjacyjną. Dostajesz tabelę i rekomendację, z czym iść do funduszu.
2. Inwentarz, negocjacja zakresu zmian, projekt protokołu i uchwał — prowadzimy rozmowę z funduszem o zakresie zmian, redagujemy protokół NZW z osobnymi uchwałami (podwyższenie kapitału i zmiana umowy spółki) oraz przygotowujemy tekst jednolity.
3. Prowadzenie całej rundy — od uzgodnień z funduszem, przez kompletowanie pełnomocnictw, koordynację terminu u notariusza, czynność notarialną, oświadczenie o objęciu udziałów, aż po wniosek o wpis zmian do rejestru.

Jeśli przygotowujesz kolejną rundę i chcesz wiedzieć, co da się zmienić w umowie spółki — napisz do nas.

Podsumowanie: runda to okno negocjacyjne — wykorzystaj je świadomie

Uprawnienia funduszu w umowie spółki nie są monolitem. Dzielą się na warstwy o różnej sile i różnej podatności na negocjacje. Sankcje wobec założycieli — opcja put, umorzenie z premią — to instrumenty, które fundusz oddaje stosunkowo łatwo. Preferencja likwidacyjna, katalog zgód i kontrola nad zarządem — to uprawnienia, które zostają.

Runda inwestycyjna to jedyny rozsądny moment na porządki w umowie spółki. Otwieranie jej osobno oznacza powtórzenie kosztów i koordynacji. Ale żeby to okno wykorzystać, potrzebujesz trzech rzeczy: pełnego inwentarza uprawnień, mapy priorytetów negocjacyjnych i harmonogramu czynności, który nie rozjedzie się o kwartał.

Jeśli przygotowujesz się do kolejnej rundy — napisz do nas. Pomożemy Ci przejrzeć umowę spółki, ustalić, co da się zmienić, i przeprowadzić całą czynność od projektu do wpisu w rejestrze.

Najczęściej zadawane pytania

Które uprawnienia funduszu da się wynegocjować przy kolejnej rundzie?
Największą szansę masz z uprawnieniami z warstwy sankcyjnej — opcja put i umorzenie dobrowolne z premią. Są kosztowne procesowo, rzadko uruchamiane i niszczą relację. Fundusz oddaje je pierwszy, bo ich brak nie zmienia jego pozycji ekonomicznej. Można też negocjować podwyższenie progów w katalogu zgód i zawężenie kworum warunkowego do wybranych spraw.

Dlaczego fundusz nie oddaje preferencji likwidacyjnej?
Preferencja likwidacyjna decyduje o zwrocie z inwestycji. Przy sprzedaży spółki to ona określa, ile pieniędzy trafia do inwestora, zanim cokolwiek otrzymają założyciele. Usunięcie preferencji zmienia ekonomikę całej inwestycji — dlatego fundusz jej nie negocjuje. Jeśli chcesz wpłynąć na jej kształt, rób to przy pierwszej rundzie, walcząc o wariant 1× non-participating.

Czy mogę zmienić umowę spółki bez zgody funduszu?
Zmiana umowy spółki wymaga uchwały wspólników. Jeśli umowa przewiduje kworum warunkowe (obecność funduszu) lub jednomyślność dla zmian umowy — bez zgody funduszu nie podejmiesz wiążącej uchwały. Nawet jeśli masz większość głosów, fundusz może zablokować zmianę swoją nieobecnością lub głosem przeciw.

Ile trwa podwyższenie kapitału ze zmianą umowy spółki — od projektu do wpisu w KRS?
W analizowanej sprawie od przygotowania projektu protokołu do czynności u notariusza minęło ok. 2,5 miesiąca. Główne przyczyny opóźnień to czas na potwierdzenie projektów przez wspólników, brak wolnych terminów u notariusza i kompletowanie pełnomocnictw. Po czynności notarialnej dochodzi jeszcze czas na oświadczenie o objęciu udziałów, wniesienie wkładu i rozpoznanie wniosku przez sąd rejestrowy.

Czy warto otworzyć umowę spółki poza rundą, żeby usunąć kłopotliwe klauzule?
Z reguły nie. Zmiana umowy spółki poza rundą oznacza powtórzenie kosztów aktu notarialnego, opłat rejestrowych i koordynacji stawiennictwa wszystkich wspólników. Runda i tak wymaga tych samych czynności — uchwały, aktu, wpisu — dlatego jest jedynym rozsądnym oknem na porządki. Wyjątek: sytuacja, w której klauzula blokuje bieżącą działalność spółki na tyle, że koszt czekania na rundę jest wyższy niż koszt osobnej zmiany.

Jak zabezpieczyć się już przy pierwszej rundzie, żeby nie negocjować tego wszystkiego ponownie?
Wpisz do umowy spółki klauzulę sunset — postanowienie przewidujące automatyczne wygaśnięcie wybranych uprawnień inwestora po określonym zdarzeniu (np. kolejnym podwyższeniu kapitału). Ustal rozsądne progi w katalogu zgód, które mają sens przy planowanym wzroście. I negocjuj wariant 1× non-participating dla preferencji likwidacyjnej — zamiast wielokrotności participating, która przy średnim wyjściu może oznaczać, że założycielom nie zostanie nic.