Od 13 października 2022 r. w Polsce obowiązują przepisy regulujące działanie spółek dominujących i ich spółek zależnych (prawo holdingowe). Przepisy nie są obowiązkowe – stosują się dopiero po podjęciu uchwał i wpisie do KRS. Jeśli zarządzasz grupą spółek i pojawia się konflikt interesów między nimi, prawo holdingowe daje Ci konkretne narzędzia: wiążące polecenia, wyłączenie odpowiedzialności zarządu oraz zasadę biznesowej oceny sytuacji. Poniżej znajdziesz opis mechanizmów, zasad wdrożenia i ryzyk, które warto znać.
Do października 2022 r. brakowało przepisów regulujących relacje między spółkami powiązanymi. Powodowało to konkretne problemy:
Ryzyko odpowiedzialności zarządu spółki zależnej – członkowie zarządu stali przed dylematem: wykonać działanie niekorzystne dla swojej spółki, ale korzystne dla grupy? Nie było podstawy prawnej, która chroniłaby taką decyzję.
Ryzyko decyzji zarządu spółki dominującej – brak jasnych reguł pozwalających uzasadnić decyzję szkodliwą dla jednej spółki, a korzystną dla całej grupy.
Ryzyko po stronie wierzycieli – brak narzędzi do dochodzenia roszczeń od spółki dominującej, gdy spółka zależna działała na jej polecenie.
Prawo holdingowe wprowadza rozwiązania dla każdego z tych scenariuszy.
Przepisy nie obejmują wyłącznie dużych korporacji. Dotyczą każdej spółki dominującej, czyli takiej, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków:
Posiada większość głosów na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu innej spółki.
Jest uprawniona do powołania większości członków zarządu lub rady nadzorczej innej spółki.
Jej członkowie zarządu stanowią więcej niż połowę zarządu innej spółki.
Zawarła umowę o zarządzaniu spółką zależną lub jest spółką osobową spełniającą przesłanki dominacji.
Firmy, które w ramach rozwoju utworzyły spółki zależne lub spółki celowe do prowadzenia poszczególnych gałęzi biznesu.
Startupy, nad którymi kontrolę posiada inwestor korporacyjny lub fundusz inwestycyjny.
Spółki zakładane przez zagranicznych inwestorów do prowadzenia działalności w Polsce.
Nie. Utworzenie grupy spółek jest dobrowolne. Dopiero podjęcie uchwał o uczestnictwie w grupie spółek uruchamia przepisy prawa holdingowego.
Jeżeli spółka dominująca i spółki zależne nie podejmą takiej uchwały – przepisy ich nie dotyczą i mogą działać na dotychczasowych zasadach.
Grupa spółek to – zgodnie z definicją – spółka dominująca i spółki zależne, kierujące się realizacją wspólnego interesu i wspólnej strategii gospodarczej. Rozważ wdrożenie, jeśli:
Pojawiają się konflikty interesów między spółkami w grupie.
Zarządy spółek zależnych mają wątpliwości, czy mogą realizować polecenia spółki dominującej.
Brakuje jasnych zasad co do wspólnego celu i sposobu jego realizacji.
Prawo holdingowe daje narzędzia do zarządzania takimi sytuacjami – określa zasady dla zarządów i wspólników zarówno spółek zależnych, jak i spółki dominującej.
Przepisy wprowadzają pojęcie „interesu grupy spółek". To odpowiedź na problem: co zrobić, gdy interes jednej spółki i interes grupy nie są zbieżne?
Osoby zarządzające spółkami w grupie muszą kierować się zarówno interesem własnej spółki, jak i interesem całej grupy (wspólną strategią).
Działania nie mogą naruszać interesów wierzycieli ani mniejszościowych wspólników / akcjonariuszy.
Zarządzający mogą uzasadniać swoje decyzje interesem grupy – co przekłada się też na wyłączenie odpowiedzialności (opisane niżej).
Choć „interes grupy" nie jest precyzyjnie zdefiniowany, przepisy proponują jasną procedurę jego ustalenia i realizacji – przede wszystkim przez mechanizm wiążących poleceń.
Spółka dominująca może wydać spółce zależnej wiążące polecenie. To główne narzędzie realizacji interesu grupy.
Polecenie musi mieć formę pisemną lub elektroniczną i zawierać:
Określenie, jak ma zachować się spółka zależna.
Wskazanie interesu grupy spółek uzasadniającego wykonanie polecenia.
Opis spodziewanych korzyści lub szkód spółki zależnej wynikających z wykonania polecenia.
Przewidywany sposób i termin naprawienia spółce zależnej ewentualnej szkody.
Wykonanie wymaga uchwały zarządu spółki zależnej. Uchwała musi opisywać wszystkie wymienione wyżej elementy – interes grupy, spodziewane korzyści lub szkody i sposób ich naprawienia.
Spółka zależna odmawia wykonania polecenia, jeśli:
Wykonanie mogłoby doprowadzić do niewypłacalności spółki zależnej.
Istnieje uzasadniona obawa, że polecenie jest sprzeczne z interesem spółki zależnej i wyrządzi jej szkodę, której spółka dominująca nie naprawi w ciągu 2 lat.
Wystąpią dodatkowe przesłanki określone w umowie lub statucie spółki zależnej.
Te zasady eliminują dowolność – procedura jest jasna i udokumentowana na każdym etapie.
Członkowie zarządu, organów nadzorczych i likwidatorzy spółki zależnej nie odpowiadają wobec niej za szkodę wyrządzoną wykonaniem wiążącego polecenia – pod warunkiem, że polecenie zostało prawidłowo wydane i przyjęte (uchwała z opisanymi wcześniej elementami).
Co trzeba wiedzieć:
Wyłączenie dotyczy też osób pełniących te funkcje w spółce dominującej, jeśli działały w interesie grupy spółek.
Najlepszym sposobem zabezpieczenia zarządu jest formalne wydawanie wiążących poleceń – dzięki temu nie ma potrzeby interpretowania celowości działania.
Bez prawidłowej dokumentacji (polecenie + uchwała) ochrona nie zadziała.
Prawo holdingowe chroni wierzycieli spółki zależnej. Jeśli spółka zależna zadłuży się w wyniku wykonania wiążącego polecenia, a spółka dominująca na tym zyskuje – wierzyciele mają narzędzie do dochodzenia roszczeń.
Spółka dominująca odpowiada za szkody wyrządzone wierzycielom spółki zależnej, powstałe w wyniku wykonania wiążącego polecenia.
Odpowiedzialność ma charakter subsydiarny – to znaczy, że powstaje dopiero wtedy, gdy wierzyciel nie może zaspokoić roszczenia z majątku spółki zależnej.
To zamyka cały proces: polecenie → wykonanie → ochrona zarządu → odpowiedzialność spółki dominującej wobec wierzycieli.
Prawo holdingowe wprowadza zasadę biznesowej oceny sytuacji (Business Judgement Rule). Jej sens jest prosty:
Jeśli członek organu starannie wykonywał obowiązki i podjął decyzję w granicach uzasadnionego ryzyka biznesowego – nie odpowiada za szkodę, nawet gdy decyzja okazała się błędna.
Ocenie podlega prawidłowość trybu podejmowania decyzji w odniesieniu do momentu i okoliczności, w jakich była podejmowana – nie jej późniejszy skutek.
Wdrożenie wymaga kilku formalnych działań w określonej kolejności:
Podejmij uchwały – zgromadzenia wspólników (lub walne zgromadzenia) spółek zależnych podejmują uchwały o uczestnictwie w grupie spółek. Uchwała musi wskazywać spółkę dominującą.
Zgłoś do KRS – każda spółka w grupie (również spółka dominująca) zgłasza fakt uczestnictwa w grupie spółek do Krajowego Rejestru Sądowego. Grupa spółek formalnie powstaje dopiero po wpisie do KRS.
Zaktualizuj umowy i statuty – umieść odpowiednie postanowienia regulujące działanie grupy w umowach spółek lub ich statutach.
Oprócz opisanych mechanizmów, przepisy wprowadzają też:
Nowe uprawnienia i obowiązki zarządów spółek oraz rad nadzorczych.
Procedurę przymusowego wykupu akcji lub udziałów mniejszościowych wspólników (squeeze-out).
Jeżeli chcesz ocenić, czy wdrożenie prawa holdingowego ma sens w Twojej grupie spółek – skontaktuj się z nami. Przeanalizujemy Twoją strukturę i wskażemy konkretne kroki.
Czym dokładnie jest prawo holdingowe i kiedy w ogóle zaczyna obowiązywać w grupie spółek? Prawo holdingowe to przepisy obowiązujące od 13 października 2022 r., które regulują relacje między spółką dominującą a spółkami zależnymi – w tym wydawanie wiążących poleceń, wyłączenie odpowiedzialności zarządu i ochronę wierzycieli. Przepisy zaczynają obowiązywać w Twojej grupie dopiero po podjęciu uchwał o uczestnictwie w grupie spółek i wpisaniu tego faktu do KRS – bez tych kroków prawo holdingowe Cię nie dotyczy.
Czy utworzenie grupy spółek jest obowiązkowe, czy można dalej działać bez wdrażania prawa holdingowego? Nie, utworzenie grupy spółek jest dobrowolne. Jeżeli spółka dominująca i spółki zależne nie podejmą uchwał o uczestnictwie w grupie spółek, przepisy prawa holdingowego ich nie dotyczą i mogą działać na dotychczasowych zasadach. Wdrożenie warto rozważyć wtedy, gdy pojawiają się konflikty interesów między spółkami, wątpliwości zarządów co do wykonywania poleceń lub brak jasnych zasad realizacji wspólnego celu.
Jak działa wiążące polecenie spółki dominującej i co musi zawierać, żeby było skuteczne? Spółka dominująca wydaje spółce zależnej polecenie w formie pisemnej lub elektronicznej, a spółka zależna przyjmuje je uchwałą swojego zarządu. Polecenie musi zawierać cztery elementy: określenie oczekiwanego zachowania spółki zależnej, wskazanie interesu grupy spółek uzasadniającego polecenie, opis spodziewanych korzyści lub szkód dla spółki zależnej oraz przewidywany sposób i termin naprawienia ewentualnej szkody. Bez tych elementów ochrona zarządu spółki zależnej nie zadziała – dokumentacja jest warunkiem wyłączenia odpowiedzialności.
Kiedy spółka zależna może odmówić wykonania wiążącego polecenia? Spółka zależna odmawia wykonania polecenia w trzech sytuacjach: gdy wykonanie mogłoby doprowadzić do jej niewypłacalności, gdy istnieje uzasadniona obawa, że polecenie jest sprzeczne z jej interesem i wyrządzi szkodę, której spółka dominująca nie naprawi w ciągu 2 lat, albo gdy wystąpią dodatkowe przesłanki odmowy określone w umowie lub statucie spółki zależnej. Te zasady działają jako twarde granice – zarząd spółki zależnej ma obowiązek odmówić, jeśli którakolwiek z nich zachodzi.
Jakie konkretnie kroki trzeba wykonać, żeby wdrożyć prawo holdingowe w grupie spółek? Wdrożenie wymaga trzech kroków w określonej kolejności. Najpierw zgromadzenia wspólników (lub walne zgromadzenia) spółek zależnych podejmują uchwały o uczestnictwie w grupie spółek ze wskazaniem spółki dominującej, następnie każda spółka w grupie – łącznie ze spółką dominującą – zgłasza uczestnictwo w grupie do KRS, a na końcu aktualizujesz umowy spółek lub statuty o postanowienia regulujące działanie grupy. Grupa spółek formalnie powstaje dopiero z chwilą wpisu do KRS.
