Kryteria oceny ryzyka klienta w procedurze AML – jak przeprowadzić badanie

Ocena ryzyka klienta to obowiązek każdego podmiotu obowiązanego w rozumieniu ustawy AML. Przeprowadzasz ją w oparciu o sześć kryteriów: rodzaj klienta, geografię, sprzedaż, ekonomię, zachowanie i status podmiotowy. Poniżej znajdziesz opis każdego z nich – wraz z pytaniami, które powinieneś sobie zadać przed nawiązaniem lub kontynuowaniem współpracy.

Jeśli na bieżąco śledzisz publikacje o AML na stronie Kancelarii, to zapewne wiesz, czy Twoja firma znajduje się w gronie podmiotów obowiązanych i dlaczego musisz stosować przepisy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Pisaliśmy o tym we wcześniejszym wpisie tutaj.

Jednym z elementów procesu AML jest przeprowadzenie oceny ryzyka związanego z nawiązaniem lub kontynuowaniem współpracy z danym klientem – więcej przeczytasz tutaj.

W tym artykule omówię, jak przeprowadzić ocenę ryzyka klienta. Najlepszym sposobem jest badanie w oparciu o sześć podstawowych kryteriów, które opisuję poniżej. Pełne ich omówienie znajdziesz w naszym programie SiP AML.

Rodzaj klienta

Osoba fizyczna czy prawna

Oceń, czy Twoim klientem jest osoba fizyczna czy prawna. Zasada: im większa zawiłość organizacyjna podmiotu (np. rozbudowana struktura spółki), tym wyższe ryzyko AML.

Klient ze statusem PEP

Jeśli zidentyfikujesz, że klient ma status PEP (osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne):

• Osoba odpowiedzialna za wdrożenie procedur AML w Twojej firmie musi wyrazić zgodę na zawarcie umowy z takim klientem.
• Ryzyko współpracy automatycznie uznajesz za podwyższone.
• Stosujesz wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego.

Kryterium geograficzne

Sprawdź i odpowiedz na następujące pytania:

• Czy klient pochodzi z terytorium Polski, UE czy spoza UE?
• Czy istnieje powiązanie klienta z miejscami, gdzie terroryzm cały czas występuje lub gdzie trwają działania wojenne?
• Czy klient pochodzi z kraju znanego z produkcji lub przemytu narkotyków?
• Czy klient ma powiązania z tzw. rajem podatkowym?

Pełna lista pytań dostępna jest w Programie SiP AML. Znajdziesz tam również „Checklistę sankcje" – dzięki niej w prosty sposób zweryfikujesz, jakie kraje są w grupie podwyższonego ryzyka w związku z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu.

Kryterium sprzedażowe

To kryterium służy do oceny:

• rodzaju produktu i usługi klienta,
• sposobu dystrybucji produktów,
• branży, w jakiej klient działa.

Zwróć uwagę, czy oferowane produkty lub usługi pozwalają na ukrycie tożsamości finalnego klienta.

Kryterium ekonomiczne

Oceń następujące okoliczności:

1. Spójność transakcji z profilem działalności – porównaj planowaną transakcję z rodzajem prowadzonej przez klienta działalności.
2. Nieprawidłowości cenowe – czy dochodzi do sprzedaży poniżej wartości rynkowej lub schematu „droga sprzedaż → szybkie tanie odkupienie" (lub na odwrót).
3. Powiązania kapitałowe – sprawdź, czy wspólnicy, członkowie zarządu lub beneficjenci rzeczywiści nie pochodzą z krajów o wysokim ryzyku prania pieniędzy.

Kryterium behawioralne

Oceń w ramach tego kryterium:

• Czy masz możliwość bezpośredniego kontaktu z klientem?
• Czy klient ma faktyczne powiązanie z prowadzonym biznesem – czy też takiego powiązania brak?

Kryterium podmiotowe

Sprawdź następujące okoliczności:

1. Czy na klienta nie nałożono sankcji?
2. Czy na klienta nie nałożono wcześniej kar przez uprawnione podmioty?
3. Czy jesteś w stanie ustalić i zweryfikować dane beneficjentów rzeczywistych?
4. Czy klient nie rejestruje co chwilę nowych spółek lub czy nie zachodzą u niego nietypowe zmiany kapitałowe lub rejestrowe?
5. Czy klient nie ukrywa danych o transakcjach lub czy kontakt z nim jest w tym czasie utrudniony?

Jak ocenić ryzyko – następne kroki

Powyższe sześć kryteriów pozwoli Ci przeprowadzić badanie ryzyka danego klienta. Do pełnej oceny potrzebujesz dodatkowych materiałów:

• Formularz Oceny Ryzyka Klienta – znajduje się w Procedurze KYC.
• Checklista „Kategorie Ryzyka".

Wszystkie te materiały możemy Ci udostępnić wraz ze szkoleniem w platformie SiP AML.

Mając gotową ocenę ryzyka dla danego klienta, przejdź do dalszych działań – zastosuj odpowiednie Środki Bezpieczeństwa Finansowego w stosunku do klienta.

Czym jest Program SiP AML

Zespół naszej Kancelarii przygotował platformę, dzięki której Ty lub wyznaczona osoba w firmie wykonacie od A do Z wszystkie obowiązki nałożone przez ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Po rejestracji w SiP AML korzystasz z gotowych procedur oraz instrukcji video. Możesz również skorzystać z opcji weryfikacji wypełnionych dokumentów i umówić się na konsultację z naszymi ekspertami AML.

Co zawiera SiP AML

Szkolenie i materiały edukacyjne:

• Godzinne szkolenie wyjaśniające, czym jest AML.
• Przewodnik po AML – praktyczny opis wszystkich zagadnień.
• 6 filmów e-learningowych obejmujących:
  • Jak przeprowadzić analizę ryzyka?
  • Jakie są kryteria oceny ryzyka?
  • Co to są środki bezpieczeństwa finansowego i procedura KYC?
  • Jak w praktyce stosować środki bezpieczeństwa finansowego i wykonać KYC?
  • Czym są transakcje podejrzane i ponadprogowe?
  • Jak dokonać zgłoszenia do Generalnego Inspektora Informacji Finansowych.

Dokumenty i procedury:

• Uniwersalna Wewnętrzna Procedura AML.
• Uniwersalna Ocena Ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu.
• Aktywny formularz wykonania Oceny Ryzyka w firmie.
• Procedura KYC wraz z edytowalnymi PDF do wypełnienia.
• Wzór anonimowego zgłaszania naruszeń.
• Wzór zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.

Checklisty:

• Jakie są kryteria ryzyka?
• Jakie są środki bezpieczeństwa finansowego?
• Czy zostały nałożone sankcje?
• Jakie kroki wykonać, by raportować do GIIF?

Przewodniki i wyjaśnienia do większości wymienionych dokumentów.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie kryteria trzeba sprawdzić przy ocenie ryzyka klienta w procedurze AML?
Ocenę ryzyka klienta przeprowadzasz w oparciu o sześć kryteriów: rodzaj klienta (osoba fizyczna czy prawna, status PEP), kryterium geograficzne (kraj pochodzenia i powiązania), kryterium sprzedażowe (produkt, dystrybucja, branża), kryterium ekonomiczne (spójność transakcji z profilem działalności), kryterium behawioralne (możliwość kontaktu, faktyczne powiązanie z biznesem) oraz kryterium podmiotowe (sankcje, kary, weryfikowalność beneficjentów rzeczywistych). Każde z tych kryteriów wymaga odpowiedzi na konkretne pytania przed nawiązaniem lub kontynuowaniem współpracy z danym klientem.

Co zmienia w ocenie ryzyka AML to, że klient ma status PEP?
Jeśli klient ma status PEP, czyli zajmuje eksponowane stanowisko polityczne, ryzyko współpracy automatycznie uznajesz za podwyższone. Osoba odpowiedzialna za wdrożenie procedur AML w Twojej firmie musi wyrazić zgodę na zawarcie umowy z takim klientem, a Ty stosujesz wobec niego wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego.

Jak ocenić ryzyko AML klienta z perspektywy geograficznej?
Sprawdź, czy klient pochodzi z terytorium Polski, UE czy spoza UE, czy ma powiązania z miejscami występowania terroryzmu lub działań wojennych, czy pochodzi z kraju znanego z produkcji lub przemytu narkotyków oraz czy ma powiązania z tzw. rajem podatkowym. Każda z tych okoliczności wpływa na podwyższenie poziomu ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.

Na czym polega kryterium ekonomiczne przy badaniu ryzyka klienta w AML?
Kryterium ekonomiczne obejmuje trzy elementy: spójność planowanej transakcji z profilem działalności klienta, występowanie nieprawidłowości cenowych (np. sprzedaż poniżej wartości rynkowej lub schemat „droga sprzedaż → szybkie tanie odkupienie") oraz powiązania kapitałowe – czyli weryfikację, czy wspólnicy, członkowie zarządu lub beneficjenci rzeczywiści nie pochodzą z krajów o wysokim ryzyku prania pieniędzy. Jeśli zauważysz rozbieżności w którejkolwiek z tych kategorii, traktuj to jako sygnał ostrzegawczy przy ocenie ryzyka.

Jakie dokumenty i narzędzia są potrzebne, żeby dokończyć ocenę ryzyka klienta w AML?
Po przejściu przez sześć kryteriów oceny potrzebujesz Formularza Oceny Ryzyka Klienta, który znajduje się w Procedurze KYC, oraz Checklisty „Kategorie Ryzyka". Mając gotową ocenę ryzyka, przechodzisz do zastosowania odpowiednich Środków Bezpieczeństwa Finansowego wobec klienta.