NFT (non-fungible token) to cyfrowy certyfikat własności zapisany na blockchainie. Kupno NFT nie oznacza automatycznego nabycia praw autorskich do utworu, który token reprezentuje. Jeśli planujesz kupować, sprzedawać lub emitować tokeny NFT, musisz znać różnicę między własnością tokena a własnością intelektualną – bo to dwa osobne zagadnienia, a pomylenie ich generuje realne ryzyko prawne.
NFT – non-fungible token – to „niewymienialny token". Działa na sieci blockchain, ale w odróżnieniu od kryptowalut jest unikatowy. Nie da się go zamienić na inny token o tej samej wartości.
Dla porównania: jeśli posiadasz bitcoiny, możesz je wymienić na inną kryptowalutę. Token NFT jest jedyny w swoim rodzaju – i właśnie ta cecha miała go wyróżniać na rynku kryptoaktywów.
Skoro tokeny NFT nie są wymienialne, nie stanowią waluty wirtualnej w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 26 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
Jednocześnie – jeśli dany token NFT będzie używany do nabywania konkretnych usług lub towarów, można uznać go za walutę wirtualną.
Wniosek: Kwalifikacja prawna (a więc i podatkowa) zależy od sposobu wykorzystania tokena. Ustal to przed transakcją, nie po niej.
Tokeny NFT są „mintowane" – tworzone przy użyciu programu komputerowego i przechowywane w portfelu kryptowalutowym. Technicznie to unikalny kod przypisany do cyfrowego obiektu.
Praktycznie cokolwiek w formie cyfrowej:
Z punktu widzenia prawa cywilnego tokeny NFT można traktować jako znaki legitymacyjne – czyli nośniki potwierdzające pochodzenie i oryginalność danego obiektu cyfrowego.
Tokeny NFT nie są przedmiotem odrębnego ustawodawstwa ani bogatego orzecznictwa w Polsce. Analizy prawne opierają się na ogólnych zasadach prawa własności intelektualnej.
To najważniejsze rozróżnienie, które musisz znać:
Zakres praw, które otrzymujesz, zależy wyłącznie od warunków licencji lub cesji ustalonej ze sprzedawcą – i te warunki mogą się różnić w przypadku każdego NFT.
Jeśli nie doszło do skutecznego przeniesienia autorskich praw majątkowych, jako właściciel NFT nie masz prawa do:
Przykład: Nabywca NFT z tweetem Jacka Dorsey nie posiada praw autorskich do tekstu tweeta – ma jedynie jego elektroniczną kopię.
Tylko wtedy, gdy spełnione są oba warunki jednocześnie:
Tu pojawia się praktyczne ryzyko. Większość transakcji NFT odbywa się na giełdach online (np. Rarible), gdzie:
Skutek: Wymóg formy pisemnej nie zostaje spełniony, a prawa autorskie nie przechodzą automatycznie na nabywcę. Kupujesz token, nie prawa do utworu.
Rynek NFT przeszedł przez fazę załamania w latach 2022–2023. Aktywność inwestorów na początku 2022 roku spadła o 50% (dane: nonfungible.com). Od tego czasu rynek dojrzał, a dyskusja przeniosła się ze spekulacji w kierunku praktycznych zastosowań.
Prawne uregulowanie kwestii tokenów NFT – zarówno na poziomie krajowym, jak i unijnym – to wyzwanie, przed którym ustawodawcy wciąż stoją. Jeśli działasz na tym rynku, monitoruj zmiany legislacyjne i zabezpieczaj swoje transakcje umowami, które jasno określają zakres przenoszonych praw.
Czym właściwie jest token NFT i czym różni się od kryptowaluty? NFT (non-fungible token) to niewymienialny token – unikatowy cyfrowy certyfikat własności zapisany na blockchainie. W odróżnieniu od kryptowalut, takich jak bitcoin, tokena NFT nie da się zamienić na inny token o tej samej wartości – każdy NFT jest jedyny w swoim rodzaju. Ta cecha sprawia, że NFT nie stanowi waluty wirtualnej w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, chyba że jest wykorzystywany do nabywania konkretnych usług lub towarów.
Czy kupując NFT, kupuję też prawa autorskie do powiązanego utworu? Nie. Kupno NFT oznacza nabycie prawa własności do konkretnej kopii lub wersji utworu, który token reprezentuje – ale prawa autorskie do tego utworu nie przechodzą automatycznie na nabywcę. Zakres praw, które otrzymujesz, zależy wyłącznie od warunków licencji lub cesji ustalonej ze sprzedawcą, i te warunki mogą się różnić w przypadku każdego NFT.
Jakie prawa faktycznie ma nabywca NFT, jeśli nie doszło do przeniesienia praw autorskich? Bez skutecznego przeniesienia autorskich praw majątkowych masz jedynie elektroniczną kopię utworu – nie możesz go reprodukować, rozpowszechniać, publicznie wykonywać ani wyświetlać, a także nie możesz tworzyć dzieł pochodnych na podstawie oryginału. Dobrze to ilustruje przykład tweeta Jacka Dorsey – nabywca NFT za 2,9 mln dolarów nie posiada praw autorskich do tekstu tweeta, a jedynie jego cyfrową kopię.
Kiedy prawa autorskie do utworu mogą skutecznie przejść na nabywcę NFT? Prawa autorskie przechodzą na nabywcę NFT wyłącznie wtedy, gdy spełnione są oba warunki jednocześnie: autor oryginalnego utworu wyraźnie zgadza się na przeniesienie praw, a umowa przeniesienia autorskich praw majątkowych zostaje zawarta w formie pisemnej lub elektronicznej – pod rygorem nieważności. Brak któregokolwiek z tych elementów oznacza, że prawa autorskie pozostają przy twórcy, niezależnie od tego, ile zapłacono za token.
Dlaczego zakup NFT na giełdzie przez smart kontrakt zwykle nie przenosi praw autorskich? Na giełdach NFT (np. Rarible) tożsamość użytkowników nie jest znana – wymagane są jedynie login i adres portfela kryptowalut, a transakcja realizowana jest za pomocą smart kontraktu, bez pisemnej umowy między stronami. W efekcie wymóg formy pisemnej lub elektronicznej – niezbędny do skutecznego przeniesienia autorskich praw majątkowych – nie zostaje spełniony. Kupujesz więc token, ale nie prawa do utworu – i żaden smart kontrakt sam z siebie tego nie zmieni.
